Lijntekening van de voorgevel van Villa Sophialaan in driekwartaanzicht, met erker, balkon, veranda en bordestrap.

V

Een pand dat voor zichzelf spreekt

Lijntekening van Villa Sophialaan in driekwartaanzicht, met de hoekerker, het overdekte balkon en de serre

Villa Sophialaan is een rijksmonument aan de Sophialaan 1 in Leeuwarden. Centraal gelegen, met een kantoorfunctie. Een werkplek met karakter.

Bekijk de beschikbare kamers

Een vergaderruimte in hartje Leeuwarden

De Grote vergaderruimte en de Oude bibliotheek zijn per dagdeel te huur. Twee monumentale ruimtes op loopafstand van het station.

Bekijk de ruimtes Neem contact op

De tijdlijn

Van stadsrand tot stadsentree

1871: 1871–2026

Met de spoorverbinding uit 1863 veranderde de zuidelijke stadsrand van Leeuwarden. Stadsbouwmeester Thomas Romein ontwierp een uitbreiding tussen de binnenstad en het station. Oude bolwerken verdwenen en de zuidelijke stadsgracht werd rechtgetrokken.

De in 1871 aangelegde Sophialaan werd een brede verbinding met het station. Statige villa’s gaven de nieuwe stadsentree haar karakter. Ook Sophialaan 1 hoort bij die ontwikkeling: een huis dat sindsdien ruimte bood aan wonen, werken en nieuwe gebruikers.

Lees de bronnen
Van ontwerp tot villa

1873: Een plan uit 1873

J. van Reenen ontwierp in 1873 een bouwplan voor woningen aan de Sophialaan en Van Swietenstraat. Het HCL-dossier vermeldt dat dit plan gedeeltelijk is gerealiseerd. Volgens de historische bouwbeschrijving verkocht Van Reenen de grond na goedkeuring aan houthandelaar Jildert Pabe Romein, die de villa vrijwel volgens het ontwerp liet uitvoeren.

Het monumentenoverzicht dateert de villa omstreeks 1876; een verkoopadvertentie uit 1875 laat de precieze bouwdatum open. Het overdekte balkon, de gietijzeren kolommen en de dierenkoppen aan de gevel geven het huis zijn herkenbare gezicht.

Lees de bronnen
Vier geveltekeningen van J. van Reenen op het bouwtekeningenblad uit 1873.
Bouwtekeningen van J. van Reenen, 1873. Historisch Centrum Leeuwarden.
Zwart-witfoto uit 1959 van een stierenkeuring op straat, met villa's op de achtergrond.
Stierenkeuring nabij de Sophialaan, opname 1959. HCL, Fotografische Documenten, HCL001007556 (FDLMRKTSB041). Deze latere foto toont niet de verhuizing van de markt in 1874.
Handel en vervoer

1874: De veemarkt aan de rand van de stad

In 1874 verhuisde de Leeuwarder veemarkt van het Zaailand naar een terrein bij het station, nabij de Sophialaan. Niet alleen de spoorweg, maar ook de veehandel kreeg zo een plaats aan de zuidelijke stadsrand.

Op marktdagen bracht de veehandel boeren en handelaren naar dit gebied. De villa’s aan de Sophialaan stonden daarmee bij een stadsentree waar wonen, handel en vervoer samenkwamen. De foto uit 1959 laat een later moment uit die geschiedenis zien: een stierenkeuring nabij de laan.

Lees de bronnen
De villa op de hoek van de Van Swietenstraat, met mensen bij het hek, omstreeks 1900–1910.
Hoek Van Swietenstraat, opname 1900–1910. HCL, FDSWIETSA006.
Te koop

1875: Een nieuw gebouwde villa aan een nieuwe laan

Vanaf januari 1875 wordt de “nieuw gebouwde VILLA” minstens een jaar te koop en te huur aangeboden: een koper of huurder vinden blijkt lastig. Mogelijk zorgt in de tussentijd een huishoudster voor het pand, maar haar rol is nog niet bevestigd. De historische beschrijving noemt 1876 als bouwjaar; het verschil met de advertentie uit 1875 blijft onopgelost.

Lees de bronnen
Eerste vastgestelde gezin
Wapen van de familie Van Andringa de Kempenaer

1879: Van Andringa de Kempenaer en Cats

Jonkheer Imilius Josinus Willem Hendrik van Andringa de Kempenaer en Sjoukje Jacoba Dodonea Cats komen uit Ferwerd en worden in juli 1879 ingeschreven; zij huren voor 1.650 gulden per jaar, waarna hij het pand in februari 1880 voor 17.386 gulden koopt. Imilius overlijdt op 3 september 1895; zijn weduwe en meerdere dochters vertrekken op 1 mei 1896 naar Apeldoorn. In 1879 adverteert mevrouw Van Andringa de Kempenaer vanaf dit adres voor een keukenmeid en een werkmeid, voor respectievelijk 80 en 70 gulden per jaar.

Lees de bronnen
Zwart-witopname van een gietijzeren hek met gekruist siermotief voor de villa.
Gietijzeren hek, opname 2026.
Tegeltableau met bloemmotieven op een witte wand in de kelder.
Wandtegels in de kelder, opname 2026.
Nieuwe bewoners
Wapen van de familie Van Sminia

1896: Van Slooten en Van Sminia

Adrianus Henricus van Slooten en jonkvrouw Maria Clara van Sminia vormen het volgende gezin dat bij dit adres wordt genoemd. Op 13 juli 1896 adverteert mevrouw Van Slooten, geboren Van Sminia, vanaf Sophialaan no. 1 voor een keukenmeid en laat zij sollicitanten naar Rauwerd schrijven. Adrianus overlijdt op 28 maart 1902 en Maria Clara op 31 mei 1908.

Lees de bronnen
Veiling

1909: Het huis gaat uit de familie

Na de verkoopaankondiging in november 1908 volgt in januari 1909 de veiling; de advertentie noemt eigen gebruik door de erven en aanvaarding op 1 mei 1909 of eerder. Wie daarna in het huis kwam, is niet vastgesteld. Op 30 augustus 1913 en 29 april 1914 adverteert mevrouw Van der Sluis vanaf dit adres voor personeel voor een “klein, stil gezin”, met de was buitenshuis.

Lees de bronnen
Hoog glas-in-loodvenster in tegenlicht, met een geschilderd medaillon in het midden.
Glas-in-loodvenster in de achtergevel, opname 2026.
Het overdekte balkon van Villa Sophialaan van onderaf gezien, met balustrade en gietijzeren kolommen.
Het overdekte balkon, opname 2026.
Nieuwe bewoners
Wapen van de familie Van Sminia
Wapen van het geslacht Rengers, waartoe de tak Van Welderen Rengers behoort

1916: Van Sminia en Van Welderen Rengers

Jonkheer Arent Johannes van Sminia en Berendina Johanna van Welderen barones Rengers worden op 4 september 1916 op het adres ingeschreven. Arent Johannes overlijdt op 9 augustus 1931. Ook in de oorlogsjaren adverteert mevrouw Van Sminia vanaf dit adres voor huishoudelijk personeel: in juli 1944 zoekt zij een keukenmeisje voor tijdelijke hulp of een vaste betrekking.

Lees de bronnen
Particuliere bewoning
Wapen van de familie Van Sminia

1948: De laatste particuliere jaren

Berendina overlijdt op 11 februari 1948 in het huis. Ook de ongehuwde Hector van Sminia staat op de woonkaart, evenals Fokke Jan Vos, die op 23 april 1947 uit Dokkum kwam. Vos’ inschrijving overlapt met de familie Van Sminia en bewijst niet dat hij eigenaar was.

Lees de bronnen
De zijgevel aan de Van Swietenstraat met het gietijzeren hek.
De zijgevel aan de Van Swietenstraat met het gietijzeren hek, opname september 1980.
De voorgevel vanaf de oprit, tijdens de ETIF-periode.
De voorgevel vanaf de oprit, tijdens de ETIF-periode, opname september 1980.
Van woonhuis naar kantoor

1950: Het ETIF

Op 19 juni 1950 meldt de krant dat Hector van Sminia bereid is zijn woning aan het Economisch Technologisch Instituut voor Friesland te verkopen; de raming van 80.000 gulden omvat aankoop, overdracht en inrichting. Op 22 december opent in hetzelfde pand een verkoopruimte van de Stichting Friese Ambachts- en Volkskunst. Daarmee is 1950 het overgangsjaar, terwijl de precieze transportdatum nog niet vaststaat.

Lees de bronnen
Advocatenkantoor

1986: Riedstra, Schram en Tuinman

Op 26 juni 1986 wordt bekend dat de advocatenmaatschap Riedstra, Schram en Tuinman het voormalige ETIF-kantoor heeft gekocht. De verhuizing is voor na de zomer voorzien. “Een vreselijk mooi gebouw”, noemt advocaat Pier Riedstra het in de krant.

Lees de bronnen
De voorgevel en rechter zijgevel van de villa.
De voorgevel en rechter zijgevel van de villa, opname juli 2000.
De villa met de rode vlaggen van de Rijksuniversiteit Groningen.
De villa met de rode vlaggen van de Rijksuniversiteit Groningen, opname 21 augustus 2016.
Universiteit

2015: Campus Fryslân

Van 2015 tot juni 2019 gebruikt Campus Fryslân, de elfde faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, het pand; in mei 2018 vermeldt het magazine Verbindt nog Sophialaan 1 als postadres. Studenten zitten vanaf september 2018 tijdelijk in het Z-gebouw aan het Zaailand. Op 18 juni 2019 verhuizen de medewerkers en promovendi van Sophialaan 1 naar De Beurs aan de Wirdumerdijk 34.

Lees de bronnen
Nieuwe eigenaar

2026: Een nieuw hoofdstuk voor het pand

In 2026 komt Villa Sophialaan in handen van een nieuwe eigenaar, de heer Wierenga. Het pand blijft in gebruik als bedrijfsverzamelgebouw.

De geschiedenis van het huis wordt opengesteld en het pand wordt opgenomen in monumentenprogramma’s, zodat wat hier in anderhalve eeuw bewaard is gebleven niet verloren gaat.

Lees de bronnen
Villa Sophialaan gezien vanaf de laan, met bomen ervoor en de erker en het balkon aan de rechterzijde.
De villa vanaf de Sophialaan, opname 2026.
Het onderzoek en de bronnen bij deze tijdlijn

Om de hoek bij het station

De Sophialaan is in de jaren zestig van de negentiende eeuw aangelegd als de representatieve toegang tot Leeuwarden, precies op de route van het station naar de binnenstad. Die ligging is nog altijd de reden dat het hier werkt.

Station Leeuwarden ligt op ongeveer 200 meter, zo'n drie minuten lopen. De laan is destijds juist voor die route aangelegd, dus je loopt vrijwel rechtdoor.

Bekijk de looproute, opent Google Maps in een nieuw venster

Parkeren kan rondom het pand. De parkeerplaatsen op het terrein zelf zijn gereserveerd voor de medewerkers die er werken. In de straat naast het pand is betaald parkeren.

Open de route in Google Maps, opent in een nieuw venster

U kunt uw fiets altijd in de fietsenrekken bij het pand zetten. De binnenstad ligt op enkele minuten fietsen.

Bekijk de fietsroute, opent Google Maps in een nieuw venster

Luchtfoto van de omgeving

De kaart van Google Maps laadt pas als u daarvoor kiest.

Grote kaart op Google Maps, opent in een nieuw venster

Door de kaart te laden maakt u verbinding met Google Maps. Over cookies en de kaart